Diz Kapağı Kayması (Patellar Tilt): Belirtileri ve Cerrahisi

Diz kapağı kayması (patellar tilt), diz kapağının uyluk kemiğindeki oluğa göre yana eğilmesiyle patellofemoral eklemde yük dağılımını etkileyen bir dizilim bozukluğudur. Diz önü ağrısı, çömelirken zorlanma ve merdiven inip çıkarken rahatsızlık ile kendini gösterebilir. Diz kapağı kayması tedavisi; tilt açısı, kas dengesi, kıkırdak durumu ve çıkık öyküsü değerlendirilerek planlanır. Kuadriseps güçlendirme egzersizleri, fizik tedavi ve uygun hastalarda uygulanan diz kapağı dizilim cerrahileri, ağrının azaltılmasını ve diz fonksiyonlarının iyileştirilmesini hedefler.

Diz Kapağı Kayması (Patellar Tilt) Nedir?

Patella kemiği, diz önünde konumlanan, dizin büküp açma hareketinde görev alan diz kapağı kemiğidir. Ekstensör mekanizmanın menteşe noktasını oluşturur ve bacakta kuvvet aktarımını sağlar. Uyluk alt uç ön tarafındaki oluğuna simetrik şekilde oturur. Dizin bükülüp açılması esnasında olukta kayma hareketi yapar.

Diz kapağının bu oluğa asimetrik yerleşmesine patellar tilt denir. Diz kapağının iç ve dış tarafına yapışan bağlar arasındaki dinamik denge, patellayı oluğunda simetrik tutar. Genellikle diz kapağının dış tarafına yapışan bağların kuvvetli olması, iç tarafına yapışan bağların zayıflaması ya da kemik yapıdaki anatomik bozukluklar, patellanın yana kaymasına sebep olur. Patellar tilt artışı, MR aksiyel görüntülerde ölçülür. Klinik uyumlu ise tedaviye başlanır.

Diz Kapağı Kayması (Patellar Tilt) Belirtileri

Patellar tilt artışı, diz önü ağrısına yol açar. Özellikle dizin büküp açılma hareketinde, çömelme, merdiven inip çıkma gibi hareketler ağrılıdır. Kuadriseps kasının zayıf olması ağrıyı artırır. Femur ön yüzü ve patella arasındaki kıkırdak sürtünmesi ve basınç fazlalığı ağrıya sebep olur.

Zamanla kıkırdak yumuşar ve ödemlenir. Özellikle 90 dereceden fazla bükmelerde diz kapağı yerinden çıkmak ister. Travma sonucu ya da spor yaralanması sonucu MPFL bağı koparak diz kapağı yerinden çıkar. Çıkık geçirmeyen hastalarda ise uzun vadede diz kapağı kireçlenir.

Diz Kireçlenmesine Yol Açar mı?

Diz kapağı kireçlenmesinin en sık sebeplerinden bir tanesi tilt artışıdır. Özellikle diz kapağı yana dönük, açısı fazla bozulmuş olgularda lateral faset artrozu görülür. Bu hastalar kireçlenme başlamadan fark edilirse Fulkerson veya patella lateral gevşetme ile tamamen düzelir.

Patella dizilim cerrahisi olarak uygulanan bu eklem koruyucu ameliyatlar uygulanmazsa diz kireçlenmesi kaçınılmazdır. Diz kireçlenmesi geri dönüşümsüz hâle gelirse total diz artroplastisi ile tedavi edilir.

Diz Kapağı Çıkığına Yol Açar mı?

Patellar tilt artışı, diz kapağı çıkığına yatkınlık oluşturur. Patellar tilt arttı diye mutlaka diz kapağı çıkacak gibi bir kural yoktur. Ancak özellikle yarışmacı sporlar yapan kişilerde, normal dizilimi olan kişilere göre daha kolay diz kapağı çıkığı görülür. Yeterince fiziksel risk faktörüne maruz kalmayan kişilerde diz kapağı çıkığı ömür boyu görülmeyebilir.

Patellar tilt olup diz kapağı çıkmamış kişilerde ağrılar başlayınca cerrahi yöntemler düşünülür. Cerrahi yöntemle patellar tilt düzeltilmesi için diz kapağı çıkığı oluşmasının beklenmesine gerek yoktur. Çıkık riski bu hastalarda yüksektir ancak çıkık görülmeden de düzeltilmesi uygundur. Bu sayede koruyucu tıp, önleyici tedavi uygulanmış olur.

Diz Kapağı Kayması (Patellar Tilt) Cerrahisi

Patellar tilt sadece ağrıya mı yol açıyor, diz kapağı çıkık öyküsü var mı, ilk önce sorgulanmalıdır. Diz kapağı çıkığına yol açmışsa cerrahi prosedür tamamen değişir. Diz kapağı çıkığına yol açmışsa mutlaka MPFL rekonstrüksiyon ameliyatı yapılır.

Bu cerrahiye kombine olarak artroskopik işlemler ve kemik düzeltme prosedürleri eklenebilir. Bunlar genellikle TT-TG mesafesinin düzeltilmesi, femoral anteversiyonun düzeltilmesi, valgus deformitesinin düzeltilmesi şeklinde olabilir. Diz kapağı çıkığı yoksa ve sadece ağrı için cerrahi yapılıyorsa MPFL ameliyatı yapılmaz.

İlk olarak TT-TG mesafesi ölçülür. TT-TG mesafesi 15 mm üstü patolojik kabul edilir. 20 mm üstü ise kemik kesisi yapılarak düzeltilmesini gerektirir. TT-TG mesafesine ve ihtiyaca göre Fulkerson ameliyatı eklenir. TT-TG mesafesi normal, çıkık öyküsü yok ise sadece artroskopik patella lateral gevşetme yeterlidir.

Bu cerrahi işlem, 15 dakika süren en basit ortopedik yöntemlerdendir. Hasta ertesi gün basarak yürüyebilir. Özetle, patellar tilt artışında tek bir cerrahi yöntem yerine hastanın ihtiyacına göre kombine cerrahiler gerekebilir. Bu konuda algoritma karışık gibi görünse de sistematik basittir. Çıkık öyküsü ve kemik deformitesi değerlendirilir, buna göre cerrahi yönteme karar verilir.