Ön Çapraz Bağ Ameliyatı

Ön çapraz bağ ameliyatı, dizde instabiliteye neden olan ön çapraz bağ kopmalarının tedavisinde uygulanan en etkili cerrahi yöntemlerden biridir. Artroskopik cerrahi, uygun greft seçimi ve kişiye özel rehabilitasyon programı ile diz stabilitesi yeniden sağlanabilir. Bu rehberde ön çapraz bağ ameliyatı, ameliyat süreci, iyileşme dönemi, fizik tedavi ve spora dönüş hakkında güncel ve bilimsel bilgiler yer almaktadır.

Ön Çapraz Bağ Nedir?

Diz ekleminde bulunan tibia üst uçtan femur alt eklem yüzeyine yapışan, önden arkaya ve medialden laterale doğru uzanan bir bağdır. Birbirine sarınarak uzanan çift demetten oluşur.

Görevi dizin öne kaymasını ve dönmesini engelleyerek stabiliteye katkıda bulunmaktır. Bu bağ arka çapraz bağın önünde olduğu için ve uzanımı önden arkaya doğru yönlendiği için ön çapraz bağ adı verilmiştir.

Ön Çapraz Bağ Kopması Nasıl Olur?

Ön çapraz bağ diz ekleminde en önemli stabilizatör ve koruyucu yapılardandır. Kaval kemiğinin öne kaymasını engeller. Ön çapraz bağ kopması genellikle dizde dönme, burkulma sonucu oluşur.

Özellikle yarışmacı sporlarda pivot-shift mekanizması ile oluşur. Kaval kemiği ve uyluk kemiği arasında oluşan rotasyonel makaslama kuvveti çapraz bağ kopmasının en önemli mekanizmasıdır.

Ön Çapraz Bağ Kopması Belirtileri Nelerdir?

Çapraz bağ koparsa akut dönemde hastanın dizi şişer. Ödem ve şiddetli ağrı ilk gün belirgindir. Hasta travmanın derecesi şiddetli değilse basıp yürüyebilir. Bazı hastalar bu yüzden geç tanı alır. Ancak genellikle diz şişmesi ve hareket kısıtlılığı ile acil servise ya da ortopedi polikliniğine başvururlar.

10-15 gün içinde şişlik ve ağrı azalır, hastanın kliniği hafifler. Ancak dizde dönme, boşluğa basma ve güvensizlik hâli belirginleşir. Bu semptomların hepsine birden instabilite bulguları denir. İnstabil diz hastanın performanslı spor yapmasını engellediği gibi merdiven inip çıkma gibi gündelik yaşamı da olumsuz etkiler.

Ön Çapraz Bağ Kopması Tanısı Nasıl Konulur?

Ön çapraz bağ ameliyatı kararı verilecekse fizik muayene, hasta öyküsü ve MR bulguları birlikte değerlendirilir. Bu üç tanı basamağından birinde şüphe varsa hasta tekrar değerlendirilir. Muayene bulgularında ön çekmece testi ve Lachman testi ayrı ayrı mutlaka yapılmalıdır. Bu iki test sağlam dize de uygulanmalı ve karşılaştırma yapılmalıdır.

Hasta hikayesinde geçmiş travmaları sorgulanmalıdır. Dizde dönme veya burkulma hikayesi geçmiş yıllara kadar inip sorgulanır. MR’da ise ön çapraz bağın normal yapışma yerinden koptuğu görüntülenmelidir.

Arka çapraz bağın gergin olmayışı ve ondüle görünümü, ön çapraz bağ kopmasının dolaylı bulgusudur. MR bulguları, muayene bulguları ve hasta hikayesi örtüştüğü zaman ön çapraz bağ yaralanması teşhisi konulur.

Ön Çapraz Bağ Ameliyatı Gerekli mi?

Ön çapraz bağ ameliyatı genç, aktif hastada gereklidir. Geçmiş yıllarda 40 yaş üstünde gerekli değil, altında gerekli gibi bir yaklaşım vardı ancak bu terk edildi. Hangi hastanın genç, hangi hastanın yaşlı olduğu konusunda tek kriterin yaş olmadığı anlaşıldı.

Örneğin 60 yaşında, kıkırdakları sağlam, aktif, hareketli ve spor yapan bir bireyde ön çapraz bağ ameliyatı gerekli iken; 50 yaşında, kilolu, sedanter bir yaşamı olan ve dizinde erken kireçlenme başlayan hastada ön çapraz bağ ameliyatı gerekmeyebilir. Sonuç olarak ön çapraz bağ dizi koruyan bir yapıdır.

Genç, aktif hastada ağrı olması bile dizi korumak için ön çapraz bağ ameliyatı yapmak gerekebilir. Uzun yıllar kopuk ön çapraz bağ ile yaşamak kıkırdak hasarları ve menisküs yırtıklarına yol açar. Uzun vadede diz kireçlenir ve yaşıtlarına göre daha erken diz protezi ameliyatı gerekir.

Ön Çapraz Bağ Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Ön çapraz bağ greftinin alınması açık, ameliyatın geri kalanı ise artroskopik (kapalı) bir girişimdir. Diz artroskopisi yöntemi ile kameralar kullanılarak ekleme girilir. Ön çapraz bağ muayene edilir. Kopuk olduğu görüntülendikten sonra greft alma işlemine geçilir. Greft alındıktan sonra eklem içi hazırlık kısmına geçilir.

1. Patellofemoral eklem muayenesi, varsa plika eksizyonu.
2. Eklem içi kıkırdak muayenesi.
3. Medial ve lateral menisküs muayenesi.
4. Femoral tünel hazırlanması.
5. Yırtık menisküs varsa tamir edilmesi.
6. Tibial tünel hazırlanması.
7. Greft yerleştirilmesi ve fiksasyonu.
8. Eklem içi kıkırdak sorunlarına müdahale edilmesi, mikrokırık eklenmesi.

Tüm bu basamaklar yapıldıktan sonra eklem içinde yeni ön çapraz bağ görüntülenir, gerginliği ayarlanır. Son değerlendirmeler yapıldıktan sonra portaller kapatılır.

Ön Çapraz Bağ Ameliyatı İyileşme Süreci Nasıldır?

Hastane yatışı 1 gün gereklidir. Hasta ertesi gün ya da aynı gün akşam mobilize edilir. Standart vakalarda dizlik kullanımı gerekmez. Menisküs tamiri ya da kıkırdağa mikrokırık yapılmamışsa hasta basarak mobilize olabilir.

10-15 gün sonra ödemler azalınca fizik tedavi süreci başlar. 100’lerce hastalık deneyimden sonra en önemli nokta, hastanın yapması gereken egzersizlerin ameliyat öncesinde öğretilmesidir.

Hasta tüm bu süreçte doktorun gösterdiği izometrik egzersizleri çalışır. 2-6 hafta arası süreç fizik tedavi ile geçer. Normal gündelik yaşama dönüş 3-4 ay sürer. Profesyonel spora dönüş ise ideal olarak 8-12 aylık rehabilitasyon süreci ve hasta uyumuna göre değişebilir.