Steroid Enjeksiyonu (Kortizon) Nedir? Nasıl Kullanılır?
Steroid enjeksiyonu (kortizon iğnesi) nedir, hangi hastalıklarda uygulanır ve etkisi ne zaman başlar? Diz kireçlenmesi, tenisçi dirseği, bursit ve tendon hastalıklarında ağrı kontrolü için kullanılan kortizon iğnesinin uygulama alanlarını, yan etkilerini ve tekrarlama sıklığını keşfedin. Kortizon iğnesi kimlere uygulanmaz, hastalığı tedavi eder mi ve enjeksiyon sonrası spora dönüşte nelere dikkat edilmelidir? Steroid enjeksiyonu hakkında merak edilen soruların yanıtlarını bu yazıda bulabilirsiniz.
İçindekiler:
Steroid Enjeksiyonu (Kortizon İğnesi) Nedir?
Steroid, vücudumuzda bulunan böbrek üstü bezleri tarafından üretilen, normal sağlıklı bireylerde bulunan, vücutta fonksiyonları bulunan hormon grubudur. Steroid ilaçlar ise ağızdan, damardan veya lokal olarak kullanılabilen antiinflamatuar ilaç grubudur. Steroid ilaçlar romatolojide, dahili hastalıklarda, otoimmün hastalıklarda, bağışıklık sistemini baskılayıcı ve hastalığı kontrol altına almak amaçlı kullanılır.
Ortopedik hastalıklarda ise lokal enjeksiyon tedavisinde kullanılan bir ilaç grubudur. Beyin cerrahisi, fizik tedavi ve ortopedi bölümü kortizon iğnelerini hastalığı tedavi etmek için veya ağrıyı kontrol altına almak için sıklıkla kullanır. Antiinflamatuar etkisi sayesinde ağrı olan bölgede, tendonlarda, eklemlerde veya sinir basısına bağlı gelişen periferik ağrılarda ödem azaltarak hasta konforunu artırır.
Halk arasında kortizon iğnesi olarak bilinen bu uygulamada, iltihap yanıtını baskılayan kortikosteroid grubu ilaçlar kullanılır. Ortopedide enjeksiyonun başlıca amacı, ağrıyı azaltarak eklemin daha rahat hareket etmesini ve hastanın günlük işlerini sürdürmesini sağlamaktır.
Örneğin bir bursada tahrişe bağlı ağrının azalması, hastanın fizik tedavi egzersizlerini daha rahat yapmasına yardımcı olabilir. Diz kireçlenmesinde enjeksiyonun sağlayabileceği rahatlama, aşınmış kıkırdağın yeniden oluştuğu anlamına gelmez. Bu nedenle tedaviden beklenen sonuç belirlenirken tanı, ağrının günlük yaşama etkisi ve enjeksiyonun genel tedavi planında hangi amaçla kullanılacağı birlikte değerlendirilir.
Steroid Enjeksiyonu Ortopedide Kullanımı
Eklem kireçlenmelerinde, tendon hastalıklarında, bursitlerde, lokal ödem oluşturan hastalıklarda ağrılı noktaya lokal anestezi ile karıştırılarak uygulanır. Kortizon iğnesine katılan lokal uyuşturucular sayesinde hastanın işlem sonrasında ağrısı olmaz. Seçilen lokal anesteziye göre 3-4 saat uygulanan bölge uyuşuk kullanılır.
Diz eklemi kireçlenmesinin ameliyatsız tedavi yöntemlerinden birisidir. Sporcularda geçmeyen tenosinovitler, fizik tedaviye rağmen rahatlamayan eklem ve tendon ağrılarında oldukça fayda sağlar. İşlem steril şartlarda yapılmalıdır. Derin dokular veya derin eklemlere uygulanırken ultrason eşliğinde yapılması önerilir.
Enjeksiyonun hedefi muayenede belirlenen ağrı kaynağına göre eklem boşluğu, bursa veya tendon kılıfı olabilir. Tendon çevresine uygulama planlandığında tendonun kendi dokusuna enjeksiyon yapılmasından kaçınılır. Lokal anestezik her enjeksiyonda kullanılmayabilir ve kullanıldığında sağladığı geçici uyuşma, kortikosteroidin daha sonra ortaya çıkabilecek etkisinden ayrı değerlendirilir.
Ultrason, özellikle kalça gibi derin eklemlerde iğnenin ve hedeflenen dokunun görüntülenmesine yardımcı olabilir. İşlem öncesinde hastanın bilinen alerjileri, düzenli kullandığı ilaçlar, daha önce yapılan enjeksiyonlara verdiği yanıt ve uygulama bölgesinde enfeksiyon belirtisi olup olmadığı gözden geçirilir.
Steroid Enjeksiyonu Tedavi Edilen Hastalıklar?
Bu hastalıklarda enjeksiyonun amacı ve beklenen yarar, tanıya ve uygulama bölgesine göre değişir. Diz kireçlenmesinde kortikosteroid enjeksiyonu, diğer ağrı kontrolü yöntemleri uygun olmadığında veya ağrı yüzünden egzersiz yapmak zorlaştığında kısa süreli destek olarak değerlendirilebilir. Kalça sıkışma sendromunda seçilmiş hastalarda eklem içi enjeksiyona verilen geçici yanıt, ağrının kaynağını anlamaya yardımcı olabilir, ancak enjeksiyon sıkışmaya neden olan kemik şeklini değiştirmez.
Tenisçi dirseği gibi tendon sorunlarında kısa süreli rahatlama sağlansa bile uzun vadeli sonuçlar ayrıca dikkate alınır. Bel ve boyun kaynaklı sinir ağrıları için değerlendirilen omurga enjeksiyonlarının uygulama bölgesi, hasta seçimi ve riskleri eklem içi enjeksiyonlardan farklıdır.
Steroid Enjeksiyonunun Kullanıldığı Hastalıklar:
- Diz Kireçlenmesi
- Kalça Kireçlenmesi
- Omuz Sıkışma Sendromu
- Kalça Sıkışma Sendromu
- Tenisçi Dirseği
- Tenosinovitler
- Bursitler
- Biseps Tendon Hastalıkları
- Sinovit
- Bel Fıtığı
- Boyun Fıtığı
- Kanal Daralması
Steroid Enjeksiyonu Yan Etkileri
Steroidler ağızdan veya damardan alındıklarında ciddi sistemik yan etkilere sahiptir. Bu yüzden dikkatli ve doktor kontrolünde kullanılmalıdır. Lokal enjeksiyon olarak yapıldığında ise yan etkileri oldukça sınırlıdır. Örneğin diz kireçlenmesinde eklem boşluğuna yapıldığında ilaç lokal olarak ekleme etki eder ve sistemik dolaşıma çok az geçer. Ancak gene de şeker ve tansiyon hastaları dikkatli olmalıdır. İşlem sonrası birkaç gün geçici olarak şeker-tuz diyeti yapılmalıdır. Lokal yan etkileri arasında nadiren 10.000'de 1 enfeksiyon görülebilir.
Klinik tecrübeme göre 10.000'lerce hasta sonrası hiç enfeksiyon olmamıştır. Lokal olarak yapılan bölgede cilt altı yağlı dokuda incelme ve renk değişikliği görülebilir. Tekrarlayan enjeksiyonlarda tendona yapılıyorsa tendon kopma riski oluşturabilir. Aşil tendonu ve rotator cuff tendon grubuna yapılırsa hasta seçiminde dikkatli olunmalıdır. Mümkünse aşil hastalarında kortizon yerine PRP tercih edilmelidir.
Diyabeti olan kişilerde lokal kortikosteroid enjeksiyonu sonrasında kan şekeri geçici olarak yükselebilir ve özellikle ilk birkaç gün için kan şekeri izlem planı hekimle görüşülmelidir. İşlem yerinde geçici ağrı veya hassasiyet görülebilir, ancak giderek artan şişlik, kızarıklık, sıcaklık artışı veya ateş gelişirse enfeksiyon açısından gecikmeden değerlendirme gerekir.
Enfeksiyon olasılığı, uygulama koşullarına ve hastaya özgü risklere bağlı olduğundan tek bir oran her işlem için geçerli olmayabilir. Aynı bölgeye tekrar enjeksiyon yapılıp yapılmayacağı belirlenirken önceki uygulamanın yararı, ne kadar süre etkili olduğu ve çevre dokuların durumu dikkate alınır. Aşil tendonu şikâyetlerinde tedavi seçimi yapılırken rehabilitasyon seçenekleri ve PRP dâhil ek uygulamaların kanıt düzeyi birlikte değerlendirilir.
Kortizon İğnesinden Sonrası
İşlemden sonra günlük hareketlere, işe ve spora dönüş, enjeksiyonun yapıldığı bölgeye ve hekimin önerilerine göre planlanır. Lokal anesteziye bağlı uyuşukluk sürerken kişi ağrıyı daha az hissedebileceğinden, bölgeyi zorlayan hareketleri veya yoğun egzersizi ertelemesi gerekebilir. Fizik tedavi programına devam eden kişilerde egzersizlerin dozu ve yeniden başlama zamanı, uygulamanın amacı ve hastanın verdiği yanıt dikkate alınarak ayarlanır.
Diyabeti olan hastalar kan şekerini kendileri için belirlenen plana göre takip etmeli ve alışılmadık yükselmelerde sağlık ekipleriyle iletişime geçmelidir. İleride aynı bölgeye yeni bir enjeksiyon veya protez ameliyatı planlanırsa önceki uygulamanın tarihi, içeriği ve bölgesi cerrahi ekibe bildirilmelidir.
Etkisi Ne Zaman Başlar?
Ne Sıklıkla ve Kaç Kez Yapılabilir?
Kimlere Uygulanmaz?
Tedavi Eder mi, Ağrı Kesici mi?
Enjeksiyonu Sonrası Spora Dönüş?
Yazar: Doç. Dr. Yakup Alpay
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı


