PRP Tedavisi: Nedir? Ne İşe Yarar? Nasıl Uygulanır?

PRP tedavisi, hastanın kendi kanından hazırlanan trombositten zengin plazmanın hasarlı dokulara uygulanmasıyla iyileşme yanıtını desteklemeyi amaçlayan biyolojik bir enjeksiyon yöntemidir. Ortopedide erken evre diz kireçlenmesi, tendon hastalıkları, menisküs ve kıkırdak hasarları ile spor yaralanmalarında kullanılan bu uygulamanın planlanmasında hastalığın evresi, hasarın niteliği ve hastanın klinik durumu belirleyicidir. Uygulama yöntemi, kullanılan kit, seans sayısı ve işlem sonrası süreç, tedavinin değerlendirilmesinde öne çıkan başlıklardır.

PRP Tedavisi Nedir?

PRP tedavisi ortopedik hastalıklarda hasarlanmış bölgelere uygulanan bir rejeneratif enjeksiyon yöntemidir. Hastanın kendi kanından üretilir ve hasarlı eklem, kıkırdak, menisküs, kas, tendon gibi yapılara poliklinik şartlarında enjekte edilir. Bu bir cerrahi girişim değildir. Platelet rich plasma uzun adıdır ve PRP bunun kısaltılmış hâlidir. Adından da anlaşılacağı gibi kanın platelet dediğimiz, pıhtılaşma zincirinde rol alan hücrelerinden zengin kısmıdır.

Trombosit ya da kanama durdurucu olarak bilinen bu hücreler beraberinde haberleşme sinyalleri taşır. Bu sinyaller sayesinde uygulandığı bölgede iyileşme uyarıcı etki gösterir. Bu hücrelerin yoğunlaştırılması işlemi santrifüj yöntemi ile yapılır. Yani tam kandan eritrosit dediğimiz kırmızı kan hücreleri uzaklaştırılarak elde edilir. Ortopedi dışında üroloji, kadın doğum, cildiye, plastik cerrahi ve diğer kozmetik alanlarda sıklıkla gençleştirici etkisinden dolayı kullanılır.

Kök hücre hastanın göbek yağından veya kemik iliğinden elde edilir. Doku bankalarında plasenta ve göbek kordonundan elde edilenler saklanabilir. PRP ise hastanın kolundan kan alınarak elde edilir. PRP’de içeriğinde kök hücreden ziyade trombosit bulunur. Bir miktar nötrofil dediğimiz beyaz kan hücresi karışır ancak eritrosit dediğimiz kırmızı kan hücreleri tam olarak ayrıştırılarak çıkarılır. Geriye trombositten zengin sıvı kalır. Kök hücre ise en sık hastanın göbek yağı parçalanarak elde edilir.

PRP Tedavisi Ne İşe Yarar?

PRP tedavisi hasarlı dokunun onarılmasına yardımcı olur. Özellikle tenosinovitlerde, tendon hastalıklarında ve erken evre kireçlenmelerde çok etkilidir. Cildi gençleştirmek için cilt altına, saç dökülmesini önlemek için saçlı deriye sıklıkla uygulanmaktadır. Teorik olarak aynı mantık ve mekanizma ile hasarlanmış eklem bölgesine uygulanarak tedavi edici etki beklenir.

Ortopedi'de En Sık PRP Tedavisi Uygulanan Hastalıklar:

• Evre 1–2 Diz Kireçlenmeleri
• Tenisçi Dirseği
• Aşil Tendiniti
• Menisküs Yırtığı
• Kıkırdak Hasarı
• Kalça Kireçlenmesi
• Sporcularda Adale Sakatlanmaları

PRP ağrı kesici amaçla uygulanmaz. Amacı onarıcı etkiyi tetiklemektir. Hücre yoğunluğu azalmasın diye ağrı kesici olarak lokal anestezi bile tercih edilmez. PRP hasarlı dokuyu iyileştirmesi için uygulanır. Geri dönüşümsüz hasar ve ileri evre kireçlenmelerde faydası yoktur. Erken evre kireçlenmelerde, mekanik semptom olmayan menisküs yırtıkları, tenisçi dirseği ve Aşil tendinitini tedavi etme potansiyeli yüksektir.

PRP Kimlere Uygulanır?

Tenisçi Dirseği'nde İşe Yarar mı?

Tenisçi dirseği PRP’nin en etkili tedavi alanlarından birisidir. Bu konuda hem ortopedi hem fizik tedavi bölümü tarafından yapılmış onlarca kanıta dayalı makale vardır. PRP tenisçi dirseğini tedavi eder ancak ilk basamak tedavi değildir. Bunun sebebi hastaların önemli bir kısmı buz tedavisi ve ağrı kesici ilaçlarla iyileşir. Sadece krem sürerek ya da ön kol dinlendirerek iyileşen hastalar mevcuttur. Bu yüzden bu tedavilerin yetmediği hastalarda ikinci seçenek olarak kullanılır. Bunun sebebi PRP girişimsel bir tedavidir ve basitten karmaşık tedavilere sırayla geçmek daha doğrudur.

Aşil Tendinitinde PRP Uygulamaları?

Aşil tendiniti PRP’nin en etkili olduğu hastalıklardan birisidir. Aşil germe egzersizleri, buz tedavisi, ödem söktürücü ilaçlara ek olarak PRP uygulanabilir. Hızlı sonuç almak isteyen sporcu hastalarda ve diğer seçeneklerin etkili olmadığı durumlarda Aşil tendinitinde kullanılır. Aşil tendinitinde kortizon iğnesi kopma riski oluşturduğu için PRP daha ön plana çıkar. Hastanın kendi kanından üretilen biyolojik bu enjeksiyon yöntemi kortizona göre oldukça güvenlidir.

Menisküs Yırtıklarında PRP Uygulamaları?

Evre 1-2 yırtıklar ve menisküs dejenerasyonlarında oldukça etkilidir. Radial yırtıklar, flep yırtıkları, kova sapı yırtıklarda hiçbir işe yaramaz. Mekanik şikâyeti olan bu hastalarda ameliyattan sonra uygulamak daha doğrudur. Ameliyat ile onarılan menisküsün iyileşmesine yardımcı olmak için kontrol sürecinde destek amaçlı uygulanır. Özetle menisküs yırtığında mekanik semptom yok ise PRP önceliklidir. Mekanik semptom var ise operasyon sonrası uygulamak daha uygundur.

Sporcularda PRP Uygulamaları?

Sporcularda sıklıkla adale sakatlanması ve tendon hasarları görülebilir. Özellikle yoğun kullanıma bağlı tenosinovitler sporcunun performansını düşürür. Bu hastalar yeterince dinlense bile şikâyetleri geçebilir. Fizik tedavi yöntemleri ile şikâyetleri geçebilir. Ancak spordan uzak kalmak istemeyen ve hızlıca spora dönmek isteyen bireyler için PRP daha öncelikli uygulanır.

PRP Kimlere Uygulanmaz?

Kanser Hastalarına Uygulanır mı?

PRP aktif kanser hastalarında uygulanmaz. Kanser hücrelerinin yayılımına sebep olabilir. Kanser vücuttan atıldıktan sonra uzun yıllar geçse bile onkolog görüşü almak gerekir. Olası yararı ve riskler göz önünde bulundurulursa kanser hastalarında PRP yerine eksozom tercih etmek gerekir. Yüksek doz kan sulandırıcı alan hastalarda ise kanamaya bağlı olası yan etkiler vardır. Ancak bu durumda da PRP yapmak için kan sulandırıcıları kesmek hayati riskler doğurabilir. Bu durumda da kâr zarar hesabı yapılırsa PRP’den kaçınmak gerekebilir.

Diz Kireçlenmesinde İşe Yarar mı?

Takılma ve kilitlenme gibi mekanik semptom varsa hiçbir işe yaramaz. Evre 4 kireçlenmelerde, kova sapı menisküs yırtıklarında tamamen gereksizdir. Bu hasta grubunda tercih edilmesi hastanın zararınadır ve doktor-hasta ilişkisini de bozar. Evre 1 kireçlenmeler ilk tercih hasta grubudur. Bu hastalarda hastalığı tamamen ortadan kaldırmasa bile ilerlemesini yavaşlatır. Kireçlenme durdurucu etkisi yoktur. Ancak sinovit ataklarını tedavi eder, hastalık seyrini yavaşlatıp hastaya yarar sağlar.

Kıkırdak Hasarlarında PRP Uygulamaları?

Tam kat kıkırdak defekti varsa, kemik açığa çıkmışsa PRP hiçbir işe yaramaz. Hastayı tedavi etmez. Evre 1–2 kıkırdak hasarlarında işe yarar ve eklem içine uygulanır. Mikrokırık ameliyatı sonrası iyileşme döneminde uygulanır. Bu sayede yeni oluşacak olan fibröz kıkırdağa destek olması hedeflenir. PRP uygulamaları kıkırdak hasarlarında mozaikplasti ameliyatından sonra da uygulanabilir. Burada önemli olan nokta, ameliyat gerektiren bir kıkırdak hasarı varsa PRP ameliyatın yerine geçmez. Ameliyata destek olsun diye ikincil olarak uygulanabilir.

Diz Kireçlenmesinde PRP Uygulanır mı?

Diz kireçlenmesi ileri evre ise, eklem boşluğu daralmış ise hiyalüronik asit uygulanır. Osteofit dediğimiz kemik çıkıntıları eklemi sarmışsa hiyalüronik asit uygulanır. Kemik kemiğe temas evre 4 kireçlenmede PRP tedavide kullanılmaz. Ameliyatlık olmuş ancak ameliyatı ertelemek isteyen hastalarda hiyalüronik asit kayganlaştırıcı özelliğinden dolayı uygulanır. Evre 3-4 kireçlenmelerde kortizon iğnesi tercih edilir. Bu hastalarda PRP onarıcı etkisi için geç kalınmıştır. Sinovit, ödem ve ağrı atakları olan ileri vakalarda kortizon iğnesi hastayı rahatlatır. Kireçlenmeyi tedavi etmez. Ödem ve ağrıyı azaltır. PRP ise erken evrelerde tedavi amaçlı uygulanır. Erken evrelerde kortizon uygulanırsa kireçlenme hızlanır. Aslında diz kireçlenmesinde PRP ve kortizon birbirine alternatif değildir. Tamamen farklı evrelerde ve farklı hastalarda uygulanır. Kullanım alanları tamamen farklıdır. Birisi diğerine alternatif değildir.

PRP Nasıl Uygulanır?

PRP poliklinik şartlarında lokal anestezi altında veya lokal anestezi olmadan uygulanır. Lokal anestezinin uygulanan enjeksiyon sıvısında uyarıcı hücrelerin yoğunluğunu azaltması dışında dezavantajı yoktur. Ağrı fazla beklenmeyen bölgelerde, örneğin diz boşluğu, lokal anestezi bile gerekmezken tenisçi dirseği gibi ağrılı olabilecek bölgelere lokal anestezi ile birlikte uygulanır.

İşlem öncesi hastanın tok olması tercih edilir. Hastalar kan vereceği için işleme genelde aç gelirler. Ancak bu sıklıkla işlem esnasında tansiyon düşmesine sebep olur. Bu açıdan tok gelinmesi ve bol sıvı alınması önerilir. Hastadan alınan kan özel kitler ve santrifüj cihazları kullanılarak ayrıştırılır.

PRP kitinin tabanında kullanılmayan kırmızı kan hücreleri birikir. Ortasında nötrofilden zengin beyaz kan hücreleri birikir. En üst kısımda ise beyaz krema kıvamında trombositten zengin kısım birikir. En üst bölümdeki bu kısım enjektörle çekilerek ağrılı ve hasarlı bölgeye uygulanır.

Standart PRP tedavisi 3 seans uygulanır. İşlemler arasında 7–10 gün süre olması tercih edilir. Emcyte ve Arthrex gibi PRP kitlerinde ise tek doz yeterlidir. Bu özel kitlerde elde edilen hücre sayısı standart PRP’nin 5 katıdır. Standart kitlerde 1–2 milyar hücre toplanırken bu kitlerde 8–10 milyar hücre toplanır. Bu sayede hasta aynı işlemi 3 kez yaptırmamış olur.

PRP işleminde sadece işlem günü istirahat önerilir. Bunun sebebi olası yan etkiler görülürse hasta evde tedavi edebilsin hedeflenir. Gerekirse buz tedavisi ve ilaçlarına ulaşamaz ise hastayı konforsuz bir gün bekler. Ameliyatlar gibi iyileşme süreci beklenmesi gereken bir işlem değildir. Ertesi gün hasta normal yaşamına dönebilir.

PRP'nin Riskleri ve Yan Etkisi?

PRP riskli bir işlem değildir. Riski ortopedide uygulanan diğer enjeksiyon yöntemleri kadardır. Çok nadiren, 1000’de 1’den daha seyrek enfeksiyon görülebilir. Klinik deneyimime göre ise enfeksiyon görülmemiştir. Diğer olası riskler lokal komplikasyonlardır. İşlem sonrası uygulanan bölgede ağrı, şişlik ve hassasiyet görülebilir. Bunlar buz tedavisi ve ağrı kesici ilaçlarla tedavi edilir.

Hasta işleme aç gelmişse ve kan görmekten korkuyorsa tansiyon düşmesi ve bayılma görülebilir. Tecrübelerime göre en sık hasta memnuniyetsizliğinin sebebi hastanın fayda görmemesidir. PRP’nin işe yaramamasının en önemli sebebi gereksiz yapılmasıdır. PRP teorik faydalı diye evre 4 diz kireçlenmesine yapılırsa hiçbir yararı olmaz. Bu durumda hasta gereksiz yere ücret ödediği gibi gereksiz yere işlem yaptırmış olur.