Avasküler Nekroz: Sebepleri Nelerdir? Tedavisi Nedir?

Avasküler nekroz femur başını besleyen damarların yetersiz kalması sonucu kemik dokusunda gelişen hücre ölümü ile karakterize ciddi bir ortopedik hastalıktır. Bu yazıda avasküler nekrozun nedenleri, belirtileri, tanı yöntemleri, evreleri, ameliyatsız tedavi seçenekleri, kök hücre uygulamaları ve kalça protezi ameliyatı hakkında güncel bilgiler yer almaktadır.

Avasküler Nekroz Nedir?

Avasküler nekroz, kemiğin beslenme bozukluğu sonucunda hücre ölümü ile sonuçlanan bir hastalıktır. Kalça kemiğinde femur başını besleyen damarlarda tıkanıklık veya daralma sonucu beslenme bozulur. Kemiğe yeteri kadar oksijen gidemediğinde nekroz dediğimiz klinik tablo ortaya çıkar. Avasküler kelimesi damarsız anlamına gelir. Nekroz kelimesi ise doku ölümüdür.

Avasküler Nekroz Tarihçesi

Avasküler nekroz aslında 200 yıldır bilinen bir hastalıktır ancak nedeni ve adı tanımlanmamıştı. Avasküler nekroz sadece kalça kemiğinde görülmez. Farklı kemiklerde de görülebilir ancak en sık femur başında görüldüğü için bu bölgeye yoğunlaşılmıştır. 1920’li yıllarda aseptik nekroz olarak bahsedilmiş, yani enfeksiyon olmadan bir doku ölümü olarak tanımlanmıştır.

1930’larda ve II. Dünya Savaşı yıllarında sıklığı artmıştır. Özellikle steroid kullanımının yaygınlaşması hastalığı oldukça artırmıştır. Pilotların yüksekten uçması ve deniz dalışı gibi rakım farklılıklarında oluşan damarlardaki basınç değişimi de avasküler nekroz vakalarına sebep olmuştur.

1960’larda hastalık iyice tanınmış ve nihayet 1970’lerde Arlet ve Ficat evreleme yaparak bu sınıflamayı bilimsel literatüre kazandırmıştır. Daha sonra farklı tedaviler bu sınıflamalar üzerine geliştirilmiştir. Günümüzde Steinberg sınıflaması yaygın olarak kullanılmakta ve tedaviyi yönlendirmektedir.

Avasküler Nekroz Sebepleri Nelerdir?

Avasküler nekrozun bilinen en sık sebepleri arasında steroid kullanımı ve alkol gelir. Özellikle Covid pandemisi sonrası kullanılan steroidlerin etkisine bağlı olarak avasküler nekroz sıklığı artmıştır. Steroid kullanımı dahili hastalıklar ile nörolojik ve romatolojik hastalıkların tedavisinde de kullanılır. Yan etki veya komplikasyon olarak özellikle yüksek doz kullanıldığında nekrozu tetikleyebilir.

• Steroid kullanımı
• Alkol
• Hiperlipidemi
• Orak hücreli anemi
• Travma
• İdiyopatik (sebebi bulunamayan)

Avasküler Nekroz Belirtileri Nelerdir?

Avasküler nekrozun farklı evrelerinde klinik bulgular değişkenlik gösterir. Erken evrelerde kasıkta hafif ağrı ile başlar. Hastalık ilerledikçe kasıktaki ağrı keskinleşir. Uyluğa ve dize yansıyan ağrılar görülebilir. Zamanla hareket kısıtlılığı artar. Özellikle fleksiyon ve iç rotasyonda ağrı artar. Zamanla gece ağrısı başlar ve topallama görülür.

Avasküler Nekroz Teşhisi Nasıl Konulur?

Avasküler nekroz evre 0-1’de klinik ve MR’da nekroz bulguları görülür. Bu aşamada röntgen normaldir. Hastanın klinik bulguları, öyküsü ve radyolojik görüntüleri birlikte değerlendirilir. Hastalık ilerledikten sonra kemikte ve kıkırdakta değişiklikler başlayınca röntgen bulguları ortaya çıkar.

Avasküler Nekroz Tedavisi Nedir?

Avasküler nekrozun medikal tedavi, kök hücre tedavileri, hiperbarik oksijen, kurtarıcı ameliyatlar ve total kalça protezi gibi geniş bir tedavi çeşitliliği vardır. Tedaviyi yönlendirmede evreleme çok önemlidir. Tedavide kıkırdakta çökme olması en önemli belirleyici kriterdir.

Röntgen ve tomografide çökme yoksa ameliyatsız tedaviler denenir. Çökme meydana gelmişse total kalça protezi dışındaki tedaviler genellikle başarısız olur. Bu hasta grubunda total kalça protezi sonuçları mükemmeldir. Ancak hastanın yaşı, nekroz sahasının genişliği ve kliniği birlikte değerlendirildiğinde uygun hastalarda kurtarıcı ameliyatlar uygulanır.

Foraj ve kök hücre uygulaması ile damarlı fibula ameliyatı başarılı sonuçlar verir. Bu ameliyatların başarısında en önemli kriter uygun hasta seçimidir.

Ameliyatsız Avasküler Nekroz Tedavi Edilir mi?

Femur başında çökme olmayan erken evre hastalarda ameliyatsız tedaviler denenir. Medikal tedavide ödem giderici ilaçlar ve kanlanmayı artırıcı ilaçlar uygulanır. Hiperbarik oksijen nadiren olumlu sonuç verebilir.

Koltuk değneği kullanımı ve kalçanın yükten kurtarılması ameliyatsız tedavilerden biridir. Kemiği besleyici vitaminler kullanılabilir. Bunlara rağmen hastalık ilerlerse önce kurtarıcı ameliyatlar düşünülür. Daha geç evrelerde kalça artroplastisi düşünülmelidir.