Çarpık Bacak: Nedir? Tedavisi? Ameliyat Riskleri?

Çarpık bacak, bacak ekseninin normal anatomik hizalanmasının bozulması sonucu oluşan bir alt ekstremite deformitesidir. Halk arasında parantez bacak (O bacak) veya X bacak olarak da bilinen bu durum, çocukluk çağından erişkinliğe kadar her yaşta görülebilir. Deformitenin derecesine göre yalnızca estetik kaygılara neden olabileceği gibi diz eklemine binen yükün artmasına bağlı olarak menisküs yırtığı, kıkırdak hasarı, diz ağrısı ve erken yaşta diz kireçlenmesi gibi önemli ortopedik sorunlara da yol açabilir. Bu sayfada çarpık bacak nedir, neden olur, kimlerde görülür, nasıl teşhis edilir, hangi durumlarda tedavi gerektirir, fizik tedavi ile düzelir mi, YTO (Yüksek Tibial Osteotomi) ameliyatı kimlere uygulanır ve estetik amaçlı bacak düzeltme ameliyatları hakkında merak edilen tüm soruların yanıtlarını güncel bilimsel bilgiler ışığında bulabilirsiniz.

Çarpık Bacak Nedir?

Çarpık bacak, kalça ekleminden ayak bileğine kadar olan alt ekstremitede deformite olmasıdır. Bu deformiteler femur kemiğinden, diz ekleminden ve tibia kemiğinden kaynaklanabilir. Deformite dediğimiz bu kemik eğrilikleri X bacak veya parantez bacak şeklinde görülür. Deneyimlerime göre ülkemizde en sık tedavi gerektiren çarpık bacak, kaval kemiği (tibia)’nden kaynaklanan parantez bacaktır.

Çarpık Bacak Kimlerde Görülür?

Çarpık bacak çocuk yaşlardan yaşlılığa kadar her yaşta görülebilir. Çocuklarda yapısal varus deformiteleri, raşitizm, D vitamini bozuklukları ve endokrin hastalıklar çarpık bacağa yol açabilir. Genç ve erişkinlerde yapısal olarak görülebilir. Bazı insanların burnunun eğri, bazılarının kulağının kepçe olması gibi tamamen yapısal olarak, altta bir hastalık olmadan da görülebilir.

Yaşlı hasta grubunda ise diz kireçlenmesi bacakta şekil bozukluklarına sebep olur. Diz kireçlenmesinde kontraktürler ve kireçlenen taraftaki eklem aralığının daralması, mekanik olarak bacakta şekil bozukluğuna yol açar.

Çarpık Bacak Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Çarpık bacak çocuklarda çoğu zaman kendiliğinden düzelir ve tedavi gerektirmez. Ancak bazı durumlarda deformitenin derecesi yüksekse takip gerekir. Düzelme potansiyeli yerine bacak çarpıklığı artıyorsa çocuklarda müdahale gerekir. Epifizyodez dediğimiz çok basit bir ameliyatla düzeltmek mümkündür.

Erişkin yaşta ise YTO ameliyatı ile düzeltilebilir. Parantez bacak varsa ve bu tibia kaynaklı ise YTO cerrahi yöntem olarak altın standarttır. X bacak varsa deformitenin kaynağı bulunur ve açık veya kapalı kama osteotomileri planlanır.

Eğer bu kemik eğrilikleri diz ekleminde kıkırdak sorunlarına ve menisküs yırtığına yol açmaya başlarsa düzeltmek gerekir. Kendi kliniğimizde hasta asemptomatik ise, ağrı şikâyeti belirgin değilse kozmetik amaçlı ameliyat planlamıyoruz. Ancak hastaya şu bilgiyi veriyoruz: İleride ağrılar başlayabilir ve ağrılar başladığında diz kireçlenmesi gelişmeden müdahale etmek gerekir.

YTO ameliyatı için ideal yaş aralığı her hasta için farklıdır. Doğru zamanda YTO ameliyatı yapılmazsa diz eklemi kireçlenebilir ve total diz protezi ameliyatı gerekebilir.

Çarpık Bacak Fizik Tedavi ile Düzelir mi?

Çarpık bacak mekanik olarak kemik eğriliği olduğu için fizik tedavi ile kemikler düzelmez. Ancak bu kemik eğrilikleri ağrı yapıyorsa fizik tedavi bu ağrıları rahatlatabilir. Örneğin parantez bacakta iç taraf kaslarının esnetilmesi, dış yan kasların ise gevşetilmesi önerilebilir. Ancak bu uygulamalar kemikteki eğriliği düzeltmez. Fizik tedavi yalnızca semptomlara yönelik uygulanır.

Çarpık Bacak Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Bu ameliyatta YTO ameliyatında bahsedilen risklerin tamamı geçerlidir. Anestezi riskleri, enfeksiyon, pıhtı oluşumu ve kemik iyileşmesinde gecikme gibi riskler bulunmaktadır.

Ancak burada diğer ortopedik ameliyatlardan ayıran en önemli risk, hastanın ameliyat sonrasında bacağını beğenmemesidir. YTO ameliyatı orta yaşta yapıldığında hasta için en önemli konu ağrının geçmesi ve diz kireçlenmesinin geciktirilmesidir. Ancak estetik amaçlı YTO olan bir kişi bacağının mükemmel görünmesini ister.

Bazen bacak mükemmel olur, röntgen ölçümlerinde dümdüz ölçülür; ancak hasta bacağını hâlâ eğri hissedebilir. Bu nedenle tüm bu detayların ameliyat öncesinde ayrıntılı şekilde konuşulması ve doğru iletişim kurulması gereklidir.