Halluks Valgus: Neden Olur? Egzersizleri ve Ameliyatı

Halluks valgus; ayak başparmak çıkıntısı, tarak kemiği hizalanma bozukluğu, ağrı, ayakkabı giyme zorluğu ve estetik şikâyetlerle ortaya çıkan üç boyutlu bir ayak deformitesidir. Bu rehberde halluks valgus nedenleri, ameliyatsız tedavi seçenekleri, egzersizler, gece ateli, parmak arası makara, kapalı halluks valgus ameliyatı, ameliyat terliği, iyileşme süreci, nüks riski ve çift taraflı ameliyat süreci ayrıntılı şekilde ele alınır.

Halluks Valgus Nedir?

Halluks valgus; ayak başparmağı ve tarak kemiğini ilgilendiren, şekil bozukluğu, ağrı ve estetik şikâyetlere yol açan bir ayak deformitesidir. Halk arasında ayak başparmak çıkıntısı olarak bilinse de aslında yumuşak doku komponenti de olan üç boyutlu bir deformitedir.

Halluks, Latincede ayak başparmağını ifade eder. Valgus ise uzuvların normale göre dış tarafa doğru yönlenmesini ifade eder. Hastalığın adı, Latince kökenli bu kelimelerin ayak başparmağının normale göre dışa doğru yönlenmesini tarif etmesinden kaynaklanır. Tek taraflı veya çift taraflı görülebilir.

Halluks Valgus Kimlerde Görülür?

Halluks valgus her yaşta görülebilir. Kadınlarda %28 ile %35 arasında görülme sıklığı bilimsel olarak yayınlanmıştır. Erkeklerde bu oran bilimsel olarak %10-15 arasındadır. Erkeklerde görülme sıklığı kadınların yarısından azdır.

Çocuklarda nadir görülür. 20-60 yaş arası oran %20-25 iken 60 yaş üzerinde %40’lara çıkmaktadır. Ancak klinik deneyimlerime göre ameliyat ihtiyacı olanların %90’ı kadındır. Yüzlerce hasta sonrası kendi hastalarımın ameliyat başvuru oranının %98’i kadındır.

Halluks Valgus Neden Olur?

Çocuklarda genellikle nörolojik hastalıklara eşlik eder. Juvenil form dediğimiz ergenlik dönemlerinde hiperlaksisite ile birlikte görülebilir. İleri yaşlarda romatolojik hastalıklar neden olabilir. Ancak en sık gördüğümüz form, erişkinlerde multifaktöriyel olan idiyopatik tiptir. Genetik ve çevresel faktörler etkilidir.

Topuklu ayakkabılar ve yanlış ayakkabılar tek başına halluks valgusa sebep olmaz. Ancak deformitenin zamanla ilerlemesine ve daha çok ağrımasına yol açar. Örneğin sürekli topuklu giyen kişi daha erken ameliyatlık olur. Topuklu ayakkabı, halluks valgusun tek nedeni değildir.

Halluks Valgus Egzersizleri

Halluks valgusun komplike bir fizik tedavi süreci yoktur. Bunun için fizyoterapi merkezlerinde hastalar uzun mesai harcamazlar. Tek bir tane etkili egzersizi mevcuttur. Pilates lastiğinin en küçük şekli halinde yuvarlak bir direnç lastiği temin edilir. Bu yuvarlak lastiğin bir tarafı ayak başparmağına geçirilir.

Halkanın diğer ucu diğer ayağın başparmağına takılır. Daha sonra ayaklar birbirinden uzaklaştırılıp yaklaştırılarak ayak başparmağı deformitenin tersi yönünde esnetilir. Bu sayede adduktor kontraktürün esnetilmesi hedeflenir. Bununla ilgili çok güzel açıklamalı videolar mevcuttur.

Halluks Valgus Tedavisi

Ağrı kesici ilaçlar, kremler, soğutucu spreyler, egzersizler ve fizik tedavi sıralanabilir. Parmak arası silikonlar ve gece atelleri semptomatik tedavide işe yarar. Hastalığın seyrini değiştirmez. Ayakkabı değişikliği, klinik pratiğime göre en çok işe yarayan tedavisidir. Sadece ayakkabı tarzı değişmekle yıllarca ameliyatı ertelenen 300’ün üzerinde hastam olmuştur.

Halluks Valgus Ateli

Halluks valgus ateli geniş ve kaba olduğu için ayakkabı içine uygulanmaz ve gece kullanılır. Bilimsel olarak hastalığı düzeltici etkisi yoktur. Semptomatik tedavide işe yarar. Hastalar psikolojik rahatlama sağladığı için kullanmayı talep ederler. TSS hastalarında atel reçete edilebilir.

Halluks Valgus Ameliyatı

Halluks valgus ameliyatında sadece kemik çıkıntısı törpülenmez. Bu bir deformite ameliyatıdır. Dolayısıyla eğri kemik osteotomi ve fiksasyon veya eklem bölgesinden artrodezle düzeltilir. Daha sonra bu düzeltme vida ile sabitlenir. Kemiğin doğru pozisyonda iyileşmesi beklenir. Aynı zamanda yumuşak doku prosedürleri eklenir. Lateral taraf olan gergin kapsül ve adduktor tendona gevşetme yapılır. Medial taraf olan çıkıntı bölgesindeki gevşek kapsüle sıkılaştırma yapılır. Genel anestezi gerekmez. Bacak uyuşturma dediğimiz bölgesel anestezi yeterlidir.

Halluks valgus için 30’dan fazla ameliyat tanımlanmıştır. Bilimsel çalışmalarla bu ameliyatlar karşılaştırılmıştır. Günün sonunda ortaya çıkan sonuç, ileri deformitelerde proksimal osteotomi, hafif-orta vakalarda distal osteotomi gerektiğidir. Hiperlaksisite ve romatolojik hastalıklarda artrodez düşünülür. Klinik deneyimlerime göre 40 derece üstü halluks valgusta artrodez veya proksimal osteotomi, 40 derece altında distal osteotomi uygulanması gereklidir.

Deformite hafif veya orta ise halluks valgus açısı 40 dereceden az ise klinik pratiğimde çift taraflı ameliyat uygulamaktayım. Bunun sebebi distal osteotomi tercih edip hastanın hemen basarak yürüyebilmesidir. İleri derece ağır vakalarda riskler artacağı için tek tek sırayla ameliyat önerilir. Çift taraflı yapılmasının sebebi iyileşme sürecinin yarıya inmesidir. İkinci ayağın maliyeti yarıya iner. Anestezi risklerine 1 kere girilmiş olur. Uygun hastalarda açı 40 dereceden az ise çift taraflı yapılması hasta yararına olacaktır.

Son dönemlerde kesi yapılmaması ve kapalı ameliyatlar popüler olmuştur. Biz de kliniğimizde minimal invaziv ameliyatları tercih etmekteyiz. Bu sayede kemik hızlı kaynamakta ve hastayı konforlu bir iyileşme süreci bekler. Ancak kapalı ameliyatlarda başarılı sonuç için doğru hasta seçimi ve düzgün malzeme gereklidir. Kapalı dril yöntemi ile osteotomi yapılır ve kesi yapılmadan perkütan vida ile sabitlenir. Bu ameliyatın dezavantajı, ameliyat ekibi sürekli röntgen çektiği için fazla radyasyona maruz kalır.

Halluks valgus ameliyat terliği operasyon öncesi aldırılır. Eğer distal osteotomi yapılmışsa, yani derece 40’tan az ise ameliyat ertesi günü bu terlikle yürünür. Proksimal osteotomi yapılmışsa 3 hafta atel takılır. Bu terliğe üçüncü haftada geçilir. Bu terliğin topuk kısmı kalındır. Ayak ön tarafında terlik incedir ve altında boşluk vardır. Hasta bastığı zaman yük aktarımı tamamen topuk kısmında sağlanır. Ayak önü boşta kaldığı için başparmağa hiç yük binmez. TSS hastalarına reçete yazılır ve ameliyat öncesi hasta anlaşmalı medikalden temin eder. Ücretli hastalar online sipariş verecekse ameliyattan birkaç gün önce vermesi tavsiye edilir.