Kalça Kırığı: Neden Olur? Tedavisi? Ameliyatı? Riskleri?

Kalça kırığı; özellikle ileri yaşta yaşam kalitesini ve hareket kabiliyetini ciddi şekilde etkileyen önemli ortopedik yaralanmalardan biridir. Erken tanı ve doğru cerrahi tedavi ile hastalar kısa sürede yeniden yürüyebilir, pıhtı, yatak yarası ve kalıcı sakatlık gibi hayati riskler önemli ölçüde azaltılabilir. Kalça kırığı tedavisinde kırığın tipi, hastanın yaşı, kemik kalitesi ve aktivite düzeyi dikkate alınarak kanüllü vida, PFN, parsiyel kalça protezi veya total kalça protezi gibi en uygun cerrahi yöntem seçilir.

Kalça Kırığı Neden Olur?

Kalça kırıkları düşük enerjili veya yüksek enerjili travmalar sonrası görülebilir. Yaşlılarda kemik erimesi de varsa ev içinde meydana gelen basit düşmelerle ortaya çıkabilir. Genç, aktif ve kemik yapısı sağlıklı bireylerde ise daha yüksek enerjili travmalar gerekir. Yüksekten düşme ve trafik kazaları en önemli travma nedenleridir. Kalça kırıkları; kalça eklemi içi femur boyun kırıkları ve intertrokanterik kırıklar olmak üzere iki grupta incelenir.

Kalça Kırığı Tedavisi Nedir?

Kalça kırıkları çocukluk çağında ameliyatsız tedavi edilebilse de erişkin yaşta genellikle cerrahi müdahale gerektirir. Nadiren ayrışmamış çatlaklar ameliyatsız kaynayabilir. Ancak erken hareket ve yürüyüş için çoğu hastada ameliyat gereklidir. Kırığın tipine ve hastanın yaşına göre cerrahi seçenekler değişir.

Genç ve aktif hastalarda kırığın kaynaması için kanüllü vida veya PFN ameliyatları uygulanır. Orta yaş ve üzerindeki hastalarda total kalça protezi ameliyatı uygulanabilir. İleri yaş hastalarda ise parsiyel protez tercih edilebilir. İleri yaş hastalarda kemik kalitesi iyi ise çimentosuz, kemik kalitesi kötü ise çimentolu protezler tercih edilir.

Kalça Kırığı Ameliyat Edilmezse Ne Olur?

Erişkin yaşta ameliyat edilmeyen kalça kırıkları genellikle kaynamaz. Hasta yürüyemez ve yatağa bağımlı hâle gelir. Yürüyemediği için öz bakımı kısıtlanır, tuvalete gidemez. Hareketsizliğe bağlı olarak damarda pıhtı oluşumu ve akciğer embolisi riski artar. Yatağa bağımlı kalınması nedeniyle bası yaraları gelişebilir. Tüm bu risklerin ortadan kaldırılması için cerrahi tedavi uygulanır.

Kalça Kırığı Ameliyatı Zor Mu?

Kırığın tipine, parçalanma derecesine ve hastanın yaşına göre değişkenlik gösterir. Kırık tespiti planlanmışsa kapalı veya açık yöntemler uygulanır. Kapalı redüksiyon röntgen eşliğinde yapılır ve ardından vidalama veya PFN uygulanır. Femur boyun kırıklarında kapalı redüksiyon ve kanüllü vida ameliyatı teknik olarak zordur ve tecrübe gerektirir.

Protez uygulanmasına karar verilmişse total kalça protezinin tecrübeli bir artroplasti cerrahı tarafından yapılması gerekir. Parsiyel protez ameliyatı ise daha kolaydır ve cerrahi süresi yaklaşık 30 dakikadır.

Kalça Kırığı Ameliyatı Sonrası İyileşme Süreci

Parsiyel veya total kalça protezi uygulanmışsa hasta ameliyatın ertesi günü basarak yürür. Hatta özellikle hastanın ayağa kalkması ve yük vermesi önerilir. Ertesi gün tuvalete gidebilir. Protez hastalarında yürüyüş ve hareketin fazla olması iyileşmeyi hızlandırır.

PFN ameliyatı yapılmışsa 3-6 hafta süreyle yürüteç kullanılır. Kemik kaynamaya başladıkça parsiyel yük vermeden tam yük vermeye kademeli olarak geçilir. Femur boyun kırıklarında kanüllü vida ile tespit yapılmışsa tam yük verme için yaklaşık 3 ay beklenir.

Genel olarak bu ameliyatların tamamında hastanede kalış süresi 1-2 gündür. Yaklaşık 15 gün sonra yara kontrolü yapılır. Tüm hastalarda ameliyat sonrası kan sulandırıcı tedavi başlanır. Böylece derin ven trombozu (DVT) ve akciğer embolisi riski azaltılır. Varis çorabı kullanımı önerilir.

Kılavuzlarda kan sulandırıcı iğne yerine Ecopirin kullanılabileceği belirtilse de, deneyimlerime göre öncelik kan sulandırıcı iğne tedavisidir. Kliniğimizde 20 günlük kan sulandırıcı iğne tedavisinin ardından aspirin tedavisine geçilmektedir. Kan sulandırıcı iğnenin aspirine göre daha güvenli olduğu bilinmektedir.

Kalça Kırığı Ameliyatı Riskleri

• Enfeksiyon
• Anesteziye Bağlı Tiskler
• Damarda Pıhtı Oluşması (DVT)
• Akciğer Embolisi
• Kemiğin Kaynamaması
• Yoğun Bakım İhtiyacı
• Protez Çıkıkları

Kalça kırığı ameliyatının riskleri fazla ve önemli gibi görünse de bunlar nadiren görülür. Gerekli önlemler doğru şekilde alındığında güvenli bir ameliyattır. Kalça kırığının ameliyatsız takip edilmesinin riskleri ise çok daha yüksektir ve bu komplikasyonlar hastalarda gerçekten gelişebilir. Buna karşılık ameliyata bağlı riskler nadirdir. Herhangi bir komplikasyon gelişmediği takdirde hasta ertesi gün yürüyebilir. Özetle, kalça kırığı olan yüksek riskli hastalarda bile ameliyat olmak, ameliyat olmamaktan çok daha güvenlidir.